Kraliçe Margrethe tahtta 40 yılı geride bıraktı

BAHAR, KOPENHAG
bahar@bahar.dk

Dünyanın en eski krallığı olan Danimarka’nın tahtına 15 Ocak 1972’te oturan Kraliçe Margrethe II, tahta 40 yılı geride bıraktı. Danimarka tahtına oturan ilk kadın olan Kraliçe Margrethe II, ülkenin en saygın ismi olarak önplana çıkıyor.

Kral Ferederik’in sağlığının iyi olmadığı Kopenhag’da herkesin bildiği bir sır olmuştu. Sarayda verilecek yeni yıl resepsiyonuna Kral’ın iştirak edemeyeceğini Kraliçe İngrid tarafından hükümete bildirmesiyle, artık Kral Frederik’in taht günlerinin sonuna geldiği anlaşılıyordu. Kral’ın banttan yayınlanan yeni yıl konuşmasında yorgun ve halsiz olması dikkat çekmişti. Kral 4 dakikalık konuşmasını ‘Tanrı Danimarka’yı korusun’ cümlesiyle bitirirken, bu aynı zamanda halkına olan son mesajı oluyordu. Yeni yıl resepsiyonuna Veliaht Prenses Margrethe evsahipliği yaparken, Kral Frederik 2 Ocak 1972’de hastaneye kaldırılıyordu. Halkın gözü kulağı gelecek olumlu bir haberdeydi. Ancak ilerleyen günlerde yapılan açıklamalar hiçte ümit verici değildi. Başbakan Otto Krag dakika dakika Kral’ın sağlık durumu hakkında bilgi alıyor, olası bir vefat haberi karşısında neler yapılması gerektiğini planlıyordu. 14 Ocak sabahı saraydan yapılan açıklamada Kral’ın baygın olduğu, tansiyonunun giderek düştüğü ve durumunun ciddi olduğu belirtiliyordu. Kral’ı eşi ve çocukları biran olsun yalnız bırakmazken aynı günün akşamı saat 19.40’da vefat haberi ilan ediliyordu.

Kral Frederik ölmüştü. Tahtın yeni sahibi 31 yaşındaki Margrethe olacaktı. Bir taraftan kraliyet ailesi acısını yaşarken, diğer taraftan tahtın yeni sahibinin ilan edilmesi gerekiyordu. Başbakan Otto Krag, bakanlar, milletvekilleri, diplomatlar ve askeri erkan sarayda toplanmıştı. Hepsinin merak ettiği konu, halkın tahtın yeni sahibi Margrethe’yi nasıl karşılayacağıydı. Taht odasına yastan dolayı siyahlar içinde giren Veliaht Prenses Margrethe saatler 15’i gösterirken Başbakan Otto Krag ile salonun balkonuna çıkıyordu. Ocak ayının dondurucu soğuğuna rağmen 75 bin Danimarkalı sarayın bahçesinde toplanarak yeni kraliçenin ilan edilmesini sessizce bekliyordu. Başbakan Otto Krag, ‘Kralımız Frederik öldü, çok yaşa Kraliçe Margrethe’ diye 3 kez yüksek sesle bağırarak tahtın sahibinin Veliaht Prenses Margrethe olduğunu ilan ediyordu. Binlerce kişi sessizce yeni kraliçelerinin ağzından çıkacak cümlelere kubak kabartırken ilk kelimeler ağzından dökülüyordu: ‘Sevgili babam, Kralımız öldü. Bu büyük acı hepimizi vurdu’. Kraliçe Margrethe, ‘Babamın 25 yıldır taşıdığı yük şimdi benim omuzlarımda. Tanrı’dan bana bu yükü taşıyacak güç vermesini diliyorum’ derken konuşmasını slogan olarak seçtiği ‘Tanrının yardımıyla, halkın sevgisiyle, Danimarka gücü’ cümlesiyle bitiriyordu. Halk tahta oturan ilk kadın olan Kraliçe Margrethe’yi bağrına basarken, Kraliçe’nin büyük acısına rağmen dimdik durması başta Başbakan Otto Krag olmak üzere sarayı dolduran devletin üst kademesini derinden etkiliyordu. Kraliçe Margrethe ilk sınavı başarıyla vermişti. Taht artık emin ellerdeydi. Peki kimdi dünyanın en eski krallığının tahtına oturan ilk kadın olan Kraliçe Margrethe?.

Takvim yaprakları 16 Nisan 1940’ı gösterirken Amalienborg sarayına müjdeli haber ulaşıyordu. Veliaht Prens Frederik ve Prenses İngrid’in ilk çocukları dünyaya gelmişti. 31 yaşında Danimarka tahtına oturacak olan Kraliçe Margrethe II’nin tam adı Margrethe Alexandrine Þórhildur Ingrid’dir. Kraliçe doğduğunda büyükbabası Kral Christian X aynı zamanda İzlanda kralı olduğu için İzlandaca bir isim olan  Þórhildur ismide konulmuştur. Nazi işgalinden sadece bir hafta sonra dünyaya gelen Prenses Margrethe, karanlık işgal günlerinde halkın yeni umudu oldu. Prens Frederik ve Prenses İngrid, yeni doğan prensesle Kopenhag sokaklarında dolaşması halkın moralini arttıran etkenler arasında yer aldı.  
Veliaht Prens Frederik’in en büyük çocuğu olmasına karşılık o yıllarda geçerli olan taht kanuna göre devletin başına geçeceği öngörülmüyordu. Geçerli kanuna göre, tahta ancak erkek çocuklar geçiyordu. Prens Frederik’in hiç erkek çocuğunun olmaması nedeniyle tahtın varisi Margrethe değil amcası Prens Knud oluyordu. Prens Frederik ve kızlarının halk arasındaki popülaritesi, kadının payının Danimarka'da daha göz önüne gelecek olması nedeniyle yapılan değişikliklerin iki meclisten de geçmesinin ardından 1953 yılında kadınlarında hanedanın başına geçmesi hakkının verilmesi referanduma götürülerek halkın görüşü soruldu. Meclislerin ve halkın kabulüyle İngiltere'de olduğu gibi Danimarka'da da kadınlar kraliçe olarak tahta oturmasının önü açıldı.